Wājawīja Saṃhitā (2) – Rozdział 38 – Przeszkody na ścieżce Jogi

Upamanju powiedział:

1. Ociężałość (ālasja), dotkliwe choroby (wjādhi), niedbałość (pramāda), wątpliwość co do przedmiotu skupienia (sthāna saṃśaja), niestabilność umysłu (anawasthita ćittatwa), brak wiary (aśraddhā) oraz błędne postrzeganie (bhrāṃti darśana).
2. Cierpienia (duḥkha), przygnębienie (daurmanasja) oraz chwiejność wobec przedmiotów zmysłów (wiszaja olatā) – te dziesięć określa się jako przeszkody (antarāja) dla ludzi praktykujących Jogę.
3. Ociężałość dotyczy u Joginów zarówno ciała, jak i świadomości; choroby są wadami powstałymi z nierównowagi składników (dhātu waiszamja) oraz z błędów karmicznych (karma dosza).
4. Niedbałość polega na braku kultywowania (bhāwanā) środków Jogi; wątpliwość co do przedmiotu skupienia to poznanie rozdarte pomiędzy „tym lub tamtym”.
5. Brak ugruntowania umysłu nazywa się niestabilnością; brak wiary to aktywność umysłu pozbawiona wewnętrznego zaangażowania (bhāwa rahita wrytti) na ścieżce Jogi.
6. Błędne poznanie umysłu (wiparjasta mati) nazywa się złudzeniem (bhrāṃti); [cierpienie jest trojakie:] cierpienie zrodzone z niewiedzy jest – jak mówią znawcy – cierpieniem wewnętrznym (ādhjātmika).
7. Cierpienie cielesne (ādhibhautika), powstałe z uszkodzeń ciała i dawnych czynów, oraz cierpienie z woli niebios (ādhidaiwika), takie jak uderzenie pioruna, broni czy trucizny.
8. Przygnębienie (daurmanasja) określa się jako niepokój powstały z udaremnienia pragnień; chwiejność to rozproszenie przez rozmaite przedmioty zmysłowe.
9. Gdy te przeszkody zostaną uśmierzone, u Jogina oddanego Jodze pojawiają się nadzwyczajne zjawiska – boskie znaki zapowiadające urzeczywistnienie.
10. Są nimi: intuicyjne poznanie (pratibhā), nadzwyczajne słyszenie (śrawaṇa), wszechwiedza o zdarzeniach (wārtā), widzenie ponadzmysłowe (darśana), doświadczanie smaku w sposób subtelny (āswāda) oraz odczuwanie dotyku i zapachu na poziomie subtelnym (wedanā); są to osiągnięcia (siddhi), które jednak odciągają od właściwego celu jogi.
11. Pratibhā nazywa się takie postrzeganie, które trafnie ujmuje rzeczy subtelne, zakryte, minione, odległe lub jeszcze niezaistniałe – dokładnie takimi, jakie są.
12. Śrawaṇa to spontaniczne słyszenie wszelkich dźwięków bez wysiłku; wārtā to poznanie spraw dotyczących wszystkich istot cielesnych.
13. Darśana to bezwysiłkowe widzenie bytów boskich; podobnie āswāda oznacza smakowanie boskich esencji.
14. Jogin doświadcza wedanā jako poznanie boskiego dotyku; także boskich zapachów. Władcy światów, począwszy od Brahmy, stają przed nim, ofiarowują liczne klejnoty; z jego ust spontanicznie wypływa mowa słodka i harmonijna, przyjmując rozmaite formy.
16. Wszystkie eliksiry (rasājana) i boskie lekarstwa są mu dostępne; niebiańskie niewiasty (sura joszit), oddając mu cześć, wskazują mu drogi.
17. Choć jest to tylko część urzeczywistnień Jogi, już samo jej ujrzenie rodzi w umyśle pewność wyzwolenia: „Skoro to zostało przeze mnie doświadczone, w ten sam sposób nastąpi także wyzwolenie”.
18. Chudość (kryśatā), otyłość (sthūlatā), dziecięcość (bālja), starość (wārdhakja), młodość (jauwana) oraz przyjmowanie rozmaitych postaci – to różnorodne sposoby podtrzymywania ciała złożonego z czterech [żywiołów].
19. Zdolność bezpośredniego doświadczania zapachów, niezależnie od materialnej substancji; ten typ siddhi, obejmujący osiem właściwości, związany jest z ciałem i określany mianem paiśāća;¹ przypisuje się go do sfery żywiołu ziemi (pārthiwa-pada).
20. Zdolność przebywania w wodzie oraz wydobywania się z ziemi; także możliwość, by wedle własnej woli wypić nawet ocean i nie doznać z tego powodu szkody.
21. Gdziekolwiek w tym świecie jogin sobie tego zażyczy, tam pojawia się woda; potrafi on również, bez użycia dzbana czy innych naczyń, zgromadzić i utrzymać wodę w dłoni.
22. Każdy pozbawiony smaku przedmiot, który zechce spożyć, natychmiast nabiera smaku; w ten sposób możliwe jest podtrzymywanie ciała w odniesieniu do trzech pozostałych żywiołów.
23. Ciało staje się nienaruszalne, obdarzone także właściwościami żywiołu ziemi; to zadziwiające władztwo, obejmujące szesnaście właściwości, nazywa się władzą nad żywiołem wody (āpja aiśwarja).
24. Zdolność wytwarzania ognia z własnego ciała oraz całkowity brak lęku przed jego żarem; także możność spalenia całego świata, jeśli taka jest wola i skupiony wysiłek.
25. Umieszczanie ognia w wodzie oraz podtrzymywanie płomienia w dłoni; po spaleniu stworzenia – przywracanie go do poprzedniego stanu, a także trawienie pokarmu bezpośrednio w ustach.
26. Tworzenie ciał przy pomocy ognia i wiatru; to władztwo, obejmujące dwadzieścia cztery właściwości, nazywane jest ognistym (taidźasa).
27. Szybkość myśli (mano dźawatwa), zdolność wnikania w ciała istot w jednej chwili oraz bezwysiłkowe dźwiganie ogromnych ciężarów, takich jak góry.
28. Zdolność nadawania ciału ciężkości i lekkości, podtrzymywania wiatru w dłoniach oraz wprawiania w drżenie nawet ziemi poprzez uderzenie palcem; to władztwo, obejmujące trzydzieści dwie właściwości, mędrcy nazywają powietrznym (māruta).
29. Zdolność istnienia bez cienia, niewidzialność dla zmysłów, poruszanie się w przestworzu wedle własnej woli oraz dowolne łączenie zmysłów z ich przedmiotami.
30. Przekraczanie przestrzeni, włączanie jej w obręb własnego ciała, zagęszczanie przestrzeni oraz całkowita bezcielesność.
31. To wielkie władztwo, obejmujące czterdzieści właściwości i połączone z potęgą wiatru, nazywane jest indrowym (aindra) i zaliczane do sfery eteru (āmbara).
32. Zdolność osiągania tego, czego się zapragnie (jathākāma upalabdhi), przemieszczania się wedle woli (jathākāma winirgama), panowania nad wszystkimi oraz widzenia wszelkich ukrytych znaczeń (sarwa guhja artha darśana).
33. Stwarzanie w zgodzie z karmą istot (karma anurūpa nirmāṇa), władza nad innymi (waśitwa), ukazywanie się w postaci miłej dla oka (prija darśana), a także oglądanie kręgu saṃsāry – wraz z przyjemnościami indrowymi (aindra-bhoga).
34. To władztwo księżycowe (ćāndramasa aiśwarja), mające naturę umysłową (mānasa) i przewyższające poprzednie pod względem zakresu; obejmuje ono również zdolność cięcia (ćhedana), uderzania (tāḍana), wiązania (bandhana) oraz uwalniania (moćana).
35. Zdolność pochwycenia wszystkich istot podległych saṃsārze (sarwa-bhūta-grahaṇa), obdarzania wszystkich łaską (prasāda) oraz zwycięstwo nad śmiercią (mrytju-kāla-dźaja).
36. To władztwo przypisywane Pradźāpatiemu (prādźāpatja aiśwarja); wraz z przyjemnościami księżycowymi (ćāndramasa bhoga) stanowi ono wielką potęgę obejmującą pięćdziesiąt sześć właściwości.
37. Stwarzanie samą mocą zamiaru (saṃkalpa mātra), ochrona i unicestwianie, władza nad wszystkimi oraz zdolność poruszania świadomości istot (bhūta ćitta prawartana).
38. Absolutna nieporównywalność ze wszystkim, tworzenie świata jako odrębnego, sprawianie tego, co pomyślne i niepomyślne – w połączeniu z władztwem przypisywanym Pradźāpatiemu (prādźāpatja aiśwarja).
39. Ta potęga, obejmująca sześćdziesiąt cztery właściwości, określana jest jako władztwo Brahmy (brāhma aiśwarja); ponad nią znawcy wyróżniają jeszcze władztwo pochodne (gauṇa), działające w obrębie natury (prākṛta).
40. To z kolei nazywa się władztwem Wiszṇu (waiszṇawa); podtrzymanie światów należy wyłącznie do niego. Tę sferę w pełni może opisać jedynie Brahmā – inni nie są do tego zdolni.
41. Ponad nią znajduje się sfera Puruszy (paurusza), następnie poziom związany z Gaṇeśą (gaṇeśa pada), a ponad nim sfera Īśwary (īśwara pada); Wiszṇu pojmuje ją jedynie częściowo, inni zaś nie są w stanie jej poznać.
42. Wszelkie urzeczywistnienia poznawcze (widźńāna siddhi) oraz uboczne manifestacje mocy (upasarga) należy z wysiłkiem powściągać poprzez najwyższe wyrzeczenie (parawairāgja).
43. Najwyższe władztwo (parama aiśwarja), dające bezpieczeństwo i spełniające wszelkie dążenia, nie urzeczywistnia się u tego, którego umysł lgnie do zjawiskowych i nieoczyszczonych przejawówjakości natury (guṇa).
44. Dlatego ten, kto porzuca jakości i przyjemności Dewów, Asurów i władców ziemi uznając je za nic niewarte jak źdźbło trawy, osiąga najwyższe urzeczywistnienie Jogi.
45. Albo też mędrzec, działając z intencją obdarzania świata łaską, może wedle woli doświadczać jakości i przyjemności, po czym osiąga wyzwolenie (mukti).
46. Teraz wyłożę praktykę Jogi; słuchaj uważnie. Należy ją podejmować w pomyślnym czasie (śubha kāla) i w pomyślnym miejscu (śubha deśa), a zwłaszcza na obszarze poświęconym Śiwie (śiva kszetra) lub w podobnym, świętym miejscu: odosobnionym, wolnym od ludzi i istot żywych, cichym (niḥśabda) i wolnym od zakłóceń, dobrze oczyszczonym, łagodnym i przyjemnym, nasyconym wonią zapachów i kadzideł.
47. Miejscu udekorowanym rozrzuconymi kwiatami, baldachimami i ozdobami, zaopatrzonym w trawę kuśa, kwiaty, drewno ofiarne (samit), wodę, owoce i korzenie.
48. Nie w pobliżu ognia ani zbiorników wodnych, ani pośród nagromadzonych suchych liści; nie w miejscu pełnym much, komarów, węży i drapieżników.
49. Nie w miejscu nawiedzanym przez dzikie zwierzęta ani złych ludzi budzących lęk; nie na cmentarzu (śmaśāna), przy kapliczkach (ćaitja), mrowiskach (walmīka), w ruinach domów, ani na skrzyżowaniach dróg.
50. Nie na brzegach rzek, strumieni czy mórz, ani pośród ulic; nie w zniszczonych ogrodach ani w starych oborach; nie w miejscu nieprzyjemnym ani wzgardzonym.
51. Nie w miejscu skażonym wymiocinami, niestrawionym kwaśnym zapachem, kałem lub moczem; nie podczas wymiotów, biegunki, przejedzenia ani wyczerpania.
52. Nie będąc nadmiernie strapionym, ani zbyt głodnym czy spragnionym; także nie wtedy, gdy jest się zajętym obowiązkami wobec własnego Guru – dopiero wtedy należy praktykować Jogę.
53. [Jogin] powinien zachowywać umiar w pożywieniu i aktywności (jukta āhāra wihāra), umiar w działaniu, umiar w śnie i czuwaniu (jukta-nidrā-prabodha), powinien być wolny od wszelkiego nadmiernego wysiłku.
54. Siedzisko powinno być miękkie, przyjemne, obszerne, równe i czyste; należy ćwiczyć pozycje takie jak lotos (padmaka), swastyka (swastika) i inne.
55. Oddawszy cześć własnemu Guru oraz starszym w odpowiedniej kolejności, należy siedzieć z prostą szyją, głową i piersią, z łagodnie opuszczonym wzrokiem.
56. Głowę nieco unieść; zębów nie stykać ze sobą; język ułożyć nieruchomo, oparty u nasady zębów.
57. Chroniąc piętami jądra i narządy płciowe, uda ułożyć jedno na drugim; ramiona spoczywają swobodnie w poprzek.
58. Grzbiet prawej dłoni położyć na lewej, stopniowo wyprostować plecy i wysunąć klatkę piersiową ku przodowi.
59. Skierowawszy wzrok na czubek nosa (nāsikāgra), nie rozglądając się w inne strony, z opanowanym przepływem oddechu (saṃbhryta prāṇa saṃćāra), trwać nieruchomo jak skała.
60. Kontemplując nad Śiwą wraz z Ambą wewnątrz własnego ciała, w przestrzeni serca, pośrodku tronu lotosu (hryt padma pīṭhikā), czcić Go ofiarą medytacji (dhjana jadźńa).
61. Wspominać Śiwę u nasady nosa, na jego czubku, w pępku (nābhi), w gardle (kaṇṭha), w podniebieniu lub jamie gardła, pomiędzy brwiami (bhrū madhja), w punkcie wejścia i wyjścia oddechu, na czole albo na czubku głowy.
62. Ustanowiwszy zgodnie z zasadą najwyższe siedzisko Śiwy i Śakti (śiwajoḥ parama āsana), medytować nad Śiwą wraz z Jego aspektami albo bez nich (sāwaraṇa / nirāwaraṇa).
63. W lotosie dwupłatkowym, szesnastopłatkowym lub dwunastopłatkowym, zgodnie z instrukcją; albo w dziesięciopłatkowym, albo sześciopłatkowym lub czteropłatkowym – w ten sposób należy wspominać Śiwę.
64. Lotos pomiędzy brwiami należy wyobrazić jako dwupłatkowy (dwidala), jaśniejący jak błyskawica (taḍit udźdźwala); jego płatki, w lotosie położonym w środku brwi, rozmieszczone są kolejno po stronie południowej i północnej.²
65. Jego płatki, o barwie błyskawicy, zakończone są literami; natomiast w lotosie szesnastopłatkowym (szoḍaśāra) płatkami jest szesnaście samogłosek (swara).
66. Począwszy od pierwszego płatka, kolejno wokół korzenia łodygi lotosu (kanda-mūla), płatki tworzą litery od ka do ṭha, w ustalonym porządku.
67. Lotos o barwie słońca (bhānu warṇa), który należy kontemplować wewnątrz serca, jaśnieje on bielą krowiego mleka; jego płatkami są litery od ḍa do pha, zgodnie z porządkiem.
68. Poniżej tego lotosu znajduje się lotos sześciopłatkowy, o barwie żarzącego się węgla bez dymu; jego płatkami są litery od ba do la.
69. Lotos u podstawy, czyli lotos mūlādhāry (mūlādhāra arawinda), jaśniejący jak złoto, ma płatki złożone z liter od wa do sa, rozmieszczone kolejno.
70. W którymkolwiek z tych lotosów umysł znajdzie upodobanie, tam właśnie należy z niewzruszoną myślą kontemplować Boga i Boginię.
71. [Śiwę] należy wyobrażać jako czystego, jaśniejącego, wielkości kciuka, promieniującego ze wszystkich stron, o kształcie czystego płomienia lampy, w pełni napełnionego własną Śakti.
72. Albo jako sierp księżyca, jako gwiazdę (tārā), jako cienkie włókno na kłosie ryżu, albo jak cienkie włókno z łodygi lotosu.
73-76. Albo jako kulisty owoc kadamby,³ lub kroplę rosy; jeśli medytujący pragnie zwycięstwa nad zasadami bytu (tattwa),⁴ od ziemi począwszy, niech kontempluje odpowiednią, konkretną postać (sthūla-mūrti) władcy danej tattwy; od Brahmy aż do Sadāśiwy, osiem postaci począwszy od Bhawy, to ustalone w pismach śiwaickich konkretne postacie Śiwy⁵ – straszliwe (ghora), mieszane (miśra) oraz spokojne (praśānta) – które mędrcy zalecają do kontemplacji. Kontemplowane są one bez pragnienia owoców, przez tych, którzy są biegli w medytacji; jeśli rozważa się postacie straszliwe, niszczą one grzechy i choroby.
77. W postaciach mieszanych skutek nie następuje ani natychmiast, ani po długim czasie; w formach łagodnych zaś szczególnymi owocami są wyzwolenie (mukti), spokój (śānti) i poznanie (pradźńā).
78. Osiągnięcia (siddhi) urzeczywistniają się tu stopniowo – co do tego nie ma wątpliwości.