Upamanju powiedział:
1. Wtedy objawiło się tam „Oṃ” – jednosylabowy Brahman mający naturę dźwięku i rezonansu (śabda, nāda), który wskazuje na Brahmana.
2. Lecz i to pozostało wówczas nieznane zarówno dla Brahmy jak i dla Wiszṇu, ponieważ umysł każdego z nich był przesłonięty przez radźas i tamas.
3. Wtedy ta jedna sylaba (akszara) podzieliła się na cztery części: na trzy miary (mātrā) – „a”, „u”, „m” – a następnie na pół-miarę (ardha-mātrā).
4. Tam „a” (akāra) przylgnęło do południowej strony płonącej liṅgi, „u” (ukāra) – podobnie – do północnej, a „m” (makāra) do środka.
5. Rezonans (nāda) mający naturę pół-miary (ardha-mātrā) był słyszany na szczycie liṅgi, gdy ta praṇawa – najwyższa sylaba – została w ten sposób podzielona.
6. A jednak obaj bogowie nie pojęli celu tego zróżnicowania; wówczas nieprzejawiona praṇawa przeszła przemianę w postać Wedy.
7. Tam „a” stało się Rygwedą, „u” stało się niezniszczalną Jadźurwedą, „m” stało się Sāmawedą, a rezonans (nāda) Atharwawedą.
8. Rygweda ustanowiła zwięźle własny sens; wśród radźasu ustanowiła Brahmę, jako pierwszego wśród postaci oraz w działaniach rytualnych.
9. W światach ustanowiła stwarzanie (sryszṭi), w zasadach rzeczywistości (tattwa) – ziemię (prythiwī), w bycie zasadniczym – niezmienną Jaźń (Ātman), na drodze mocy twórczej – wycofanie (niwrytti), a w pięciu Brahmanach – Sadjodźātę.
10. W częściach liṅgi ustanowiła dolną część, w trzech przyczynach – to, co zwane jest bīdźa, oraz sześćdziesiąt cztery moce i doskonałości (aiśwarja) natury poznawczej (bauddha), jak aṇimā i inne.
11. W ten sposób, poprzez dziesięć znaczeń, cały wszechświat został przeniknięty przez Rygwedę; następnie Jadźurweda ustanowiła własny sens w dziesięcioraki sposób.
12. Wśród jasności (sattwa) ustanowiła Wiszṇu; w postaciach – jako pierwszego – oraz w działaniach rytualnych; w światach – podtrzymanie (sthiti), w sferach – przestworze (antariksza), a w trzech zasadach – wiedzę (widjā).
12. Wśród jasności (sattwa) ustanowiła Wiszṇu; jego ustanowiła jako pierwszą zasadę zarówno w postaciach (mūrti), jak i w działaniach rytualnych (krijā); w światach – podtrzymanie (sthiti), w sferach – przestworze (antariksza), a w trzech zasadach – wiedzę (widjā).
13. Na drogach mocy twórczej (kalā) ustanowiła trwanie i stabilne oparcie (pratiszṭhā), w pięciu Brahmanach – Wāmadewę, w częściach liṅgi – środek, a w trzech przyczynach – łono, zasadę rodzącą (joni).
14. Ustanowiła także porządek naturalny (prākryta) stosownie do władczej mocy (aiśwarja); dlatego cały wszechświat ma naturę Jadźurwedy; następnie Sāma ustanowiła własny sens w dziesięciu aspektach swej natury.
15. Wśród ciemności (tamas) ustanowiła Rudrę; w postaciach – jego jako pierwszego – oraz w działaniach rytualnych; w trzech światach – rozpuszczenie i zniszczenie (saṃhryti), a w zasadach – najwyższego Śiwę.
16. W wiedzy (widjā) i w stopniach mocy (kalā) ustanowiła Aghorę, podobnie w pięciu Brahmanach; w częściach liṅgi – górne siedlisko (pīṭha), a w trzech przyczynach – zasadę nasienną (bīdźin).
17. Tak samo pierwiastek osoby (paurusza) oraz władcza moc (aiśwarja); w ten sposób świat został przeniknięty przez Sāmę; następnie Atharwaweda ogłosiła pierwotny sens Jaźni jako wolny od przymiotów (nairguṇja).
18. Następnie bezpośrednio ustanowiła Maheśwarę, a wśród postaci – Sadāśiwę; w sferze działań – również Sadāśiwę, chociaż Śiwa jako Najwyższa Jaźń (paramātman) pozostaje bezczynny (niszkrija).
19. Ustanowiła także łaskę wobec istot, dzięki której żywe stworzenia zostają wyzwolone; tam, ponad światami, gdzie mowa ustaje wraz z umysłem.
20. Ponad światem przekraczającym umysł (unmanā) rozciąga się Somaloka, sfera, w której Pan przebywa nieustannie wraz z Umą.
21. Ten, kto dotrze ponad świat poza umysłem (unmanā), nie powraca; pokój (śānti) oraz to, co przekracza nawet pokój (śāntjatītā), przenikają również wszystkie stopnie mocy (kalā).
22. Jest tam Pierwotny Człowiek (Purusza) i Władca (Iśāna) wśród pięciu Brahmanów; tam także znajduje się głowa liṅgi, najwyższa wśród części związanych z dźwiękową zasadą (nāda).
23. Tam przyzywa się i czci jedynego, niepodzielnego Śiwę (niṣkala), przekraczającego pierwotny zarodek przejawienia (bindu), zasadę dźwięku (nāda) i moc (śakti).
24. Ten Śiwa jest ponad wszelką zasadą (tattwa) — w istocie jest „nie-zasadą”; przekracza trzy przyczyny i pozostaje poza māją, która jest źródłem poruszenia przejawienia.
25. Jest ponad Anantą, ponad czystą wiedzą (śuddhawidjā), ponad Maheśwarą, ponad Władcą wszystkich władców wiedzy, a także ponad Sadāśiwą.
26. Śiwa przekracza nawet postać Boga, którego ciałem są wszystkie mantry, który jest zespolony z trzema mocami (śakti), który posiada pięć twarzy i dziesięć ramion oraz który jest zarazem przejawiony (sakala) i nieprzejawiony (niszkala).
27. Przekracza także pierwotny zarodek przejawienia (bindu), fazę półksiężyca i księżyca, Władcę Nocy, a również to, co określa się jako zasadę dźwięku (nāda).
28. Jest ponad Władcą Kanału Centralnego (Suszumnā), ponad Władcą Otwarcia Brahmy (Brahmarandhra), ponad mocą (śakti) i ponad zasadą Śiwy (śiwatattwa).
29. Jest bezpośrednio najwyższą przyczyną, samym Śiwą bez przyczyny; podtrzymującym wszystkie przyczyny oraz niezmiennym przedmiotem medytacji dla medytujących.
30. Przebywa pośrodku najwyższej przestrzeni (paramākāśa), usytuowany ponad Najwyższą Jaźnią (paramātman); obdarzony wszelką władczą mocą (aiśwarja), jest Panem wszystkich i nie ma nad sobą Pana.
31. Śiwa jest ponad władczą mocą (aiśwarja) zrodzoną z māji; ponad nieczystością i ograniczeniem ludzkim, ponad podziałem na niższe i wyższe, ponad regułami tego, co należy porzucić i co należy zachować, i znajduje się poza zasięgiem nawet czystych dróg urzeczywistnienia.
32. Jest ponad czystą wiedzą (śuddhawidjā) i ponad stanem ponad umysłem (unmanā); jest najwyższą z najwyższych władczą mocą (aiśwarja), pierwotnym i bez początku.
33. Nieskończony, niezależny od czegokolwiek, niezmienny i niepodlegający żadnej nadrzędności — w ten sposób atharwiczna śruti, poprzez dziesięć znaczeń, ukazuje Go jako przenikającego wszystko.
34. Ponieważ Atharwaweda jest potężniejsza, dlatego cały wszechświat jest przez nią przeniknięty; Rygweda zaś ponownie rzekła: „Stan jawy (dźāgrat) jest przeze mnie określany.
35. Jadźurweda powiedziała: „Ponieważ nieustannie jestem określnikiem zasady Jaźni (ātmatattwa), przeze mnie określany jest stan snu (swapna)”.
36. Sāmaweda powiedziała: „Całość ta nazywana jest przeze mnie stanem głębokiego snu (suszupti).”
37. Atharwaweda mówi: „Poprzez mój sens, którym jest Śiwa, oraz poprzez zasadę wycofania (tāmasa), określam to jako stan czwarty (turīja) oraz jako to, co przekracza czwarty stan (turījātīta).
38. Dlatego przeze mnie określany jest stan poza ścieżką (adhwātīta-pada); natomiast to, co potrójne i mające naturę ścieżki (adhwātmaka), nosi miana: Śiwa, Widjā i Ātman”.
39. Potrójność gun (trai-guṇja) osiągalna jest przez Trójcę Wed i powinna zostać oczyszczona przez tego, kto dąży do najwyższego Stanu wyzwolenia (nirwāṇa).
40. To, co poza nim, dzięki bezprzymiotowości (nairguṇja), oczyszcza tę ścieżkę; nāda jest miarą obu, a kres nādy ma moją Jaźń za swoją istotę.
41. [Śiwa mówi:] „Dlatego, z racji Mojej absolutnej samodzielności, Parameśwara jest zasadą nadrzędną; wszystko, co istnieje jako byt, istnieje zgodnie z przewagą gun.
42. Zarówno to, co ujmowane jako całość (samasta), jak i to, co ujmowane w rozróżnionych postaciach (wjasta), nazywane jest sensem praṇawy; dlatego ta jedna sylaba (ekākszara) jest Brahmanem, wyrażającym wszelki sens.”
43. Dlatego na początku Śiwa stwarza cały wszechświat poprzez „Om”; albowiem Śiwa jest praṇawą, a praṇawa jest uznawana za Śiwę.
44. Ponieważ nie istnieje absolutna różnica między tym, co wyrażane, a tym, co wyrażające, Rudra jest wolny od myśli; ku niemu słowa wraz z umysłem zawracają.
45. Nie osiągnąwszy go, zawracają; On zaś jest wyrażany przez jedną sylabę (ekākszara); z tej jednej sylaby, zwanej akāra, określany jest Brahmā.
46. Z jednej sylaby, zwanej ukāra, w dwoistości wyłania się Wiszṇu; z jednej sylaby, zwanej makāra, ogłaszany jest Śiwa jako Rudra.
47. Z prawego boku Maheśwary wyłonił się Brahmā jako zasada Jaźni (brahmātman); z lewego boku wyłonił się Wiszṇu jako zasada wiedzy (widjā).
48. Z serca Śiwy wyłonił się Nīlarudra, nazywany Śiwą; Brahmā uruchamia stwarzanie, Wiszṇu podtrzymuje świat, wprowadzając go w złudzenie.
49. Rudra jest sprawcą rozpuszczenia i wiecznym zwierzchnikiem tamtych dwóch; dlatego ta trójca nazywana jest przyczynami wszechświata.
50. Śiwa jest przyczyną samej trójprzyczynowości i najwyższą Przyczyną; nie pojmując tego sensu, obaj, skrępowani radźasem, trwali w rywalizacji.
51. Aby was obu przebudzić, liṅga stanęła pomiędzy wami; w ten sposób jestem tu określany jako „Om”, jak głosi Atharwaweda.
52. Rygweda, Jadźurweda, Sāmeweda oraz tysiące innych tradycji przekazu jasno wyraziły to samo w samych Wedach, jakby własnymi ustami.
53-55. Lecz dla nich obu było to nierozpoznane, jak doświadczenie snu; dlatego, aby ich obudzić i usunąć ich niewiedzę,wszystko to, co zostało ogłoszone przez Wedy, zostało również utrwalone w liṅga; ujrzawszy to utrwalenie w liṅga, dzięki łasce Śiwy, obaj bogowie, o uspokojonych umysłach, stali się w pełni przebudzeni, poznawszy powstawanie i rozpuszczanie oraz prawdziwą naturę sześciu ścieżek istnienia.
56-59. Poznali także rzeczywistość wyższą od wszystkiego – jaśniejącą Jaźń, Brahmana, ponad którym nie ma nic wyższego, niepodzielnego Śiwę, najwyższego Władcę, wiecznego Pana tego przejawionego świata, złożonego z istot i ich więzów, całkowicie wolnego od lęku, niepodlegającego wzrostowi ani zanikowi, niezmiennego, przenikającego to, co zewnętrzne i wewnętrzne, a zarazem wolnego od zewnętrznego i wewnętrznego, przekraczającego wszelką miarę, wiecznie odmiennego od wszystkich światów; pozbawionego cech, niewyrażalnego, niedostępnego mowie i umysłowi, o naturze jednorodnego światła, spokojnego, jasnego, nieustannie jaśniejącego.
60-61. Poznawszy tego Boga, siedzibę wszelkiej pomyślności, zjednoczonego z odpowiadającą mu Mocą, Brahmā i Wiszṇu złożyli wówczas dłonie nad głowami i ogarnięci bojaźnią przemówili. Brahmā powiedział: „Czy byłem niewiedzący czy wiedzący, o Boże, na początku zostałem stworzony przez Ciebie.
62. Skoro popadłem w takie złudzenie, kto tutaj ponosi winę? Niech moja niewiedza przestanie istnieć, gdy Ty jesteś obecny, o Panie.
63. Kto, będąc wolnym od lęku, ośmieliłby się mówić o własnych czynach lub cudzych, skoro nawet spór między nami dwoma, bogami bogów, stał się możliwy?.
64. Skoro nawet nasz wzajemny spór przyniósł owoc w postaci złożenia pokłonu u stóp Pana, okazał się on ostatecznie pomyślny.” Wiszṇu powiedział: „O Boże, nie istnieje taka mowa (wāć), która byłaby zdolna wychwalić Twoją wielkość (mahimā) w sposób jej godny.
65. Milczenie (tūszṇīmbhāwa) wobec Pana, gdy stoi się przed Nim jako istota Mu podległa, również byłoby przekroczeniem właściwego postępowania; cóż więc w tej chwili należałoby rzeczywiście uczynić?
66. Nie wiedząc niczego, wypowiedziałem wiele słów; dlatego, wypowiadając je, składam Ci pokłon. Obdarzyłeś mnie rolą bycia przyczyną (kāraṇatwa), lecz zapomniałem o tej roli zwiedziony Twoją māją.
67. Zostałem zamroczony (mohita) i uniesiony poczuciem „ja” (ahaṃkāra), dlatego ponownie zostałem przez Ciebie zdyscyplinowany. Cóż znaczą liczne wyjaśnienia – ogarnia mnie wielki lęk, o Władco (īśwara).
68. Ponieważ ośmieliłem się mierzyć i ograniczać Ciebie, który jesteś nieogarniony (apariććhedja), zwą Cię, o Wielki Panie (Mahādewa), tym, który usuwa cierpienie przestraszonych (ārtināśana).
69. Dlatego, o Śankaro, racz dziś przebaczyć moje wykroczenie.” Tak oto obaj władcy złożyli swą prośbę do Maheśwary.
70. Uradowany, obdarzywszy obu bogów łaską, Pan przemówił z uśmiechem. Władca powiedział: „Drogie dzieci, Brahmo i Wiszṇu, zostaliście zwiedzeni moją māją.
71. Utożsamiając się z własnym panowaniem i pychą umysłu, popadliście we wzajemną wrogość i doprowadziliście spór aż do walki.
72. Wskutek tego została przerwana działalność stwórcza was obu, będących przyczynami świata; stało się tak z powodu niewiedzy (adźāna) i pychy (māna), z których zrodziła się wasza niezgoda.
73. Aby to odwrócić i usunąć wasze zaślepienie (moha) oraz pychę (darpa), sam was powstrzymałem, objawiając się w ten sposób poprzez grę (līlā) ukazania się liṅgi.
74. Dlatego porzućcie całkowicie wszelki dalszy spór oraz wstyd, a wolni od wzajemnej rywalizacji wykonujcie każdy swoje własne działania (karma).
75. Dawniej, z mojego rozkazu, zostały wam wspólnie przekazane wszystkie zbiory wiedzy (dźńāna-saṃhitā), aby utrwalić waszą rolę jako przyczyn sprawczych świata.
76. Przekazałem wam także najwyższy klejnot mantry, zwany sūtra, złożony z pięciu sylab (pańćākszara); lecz dziś wszystko to zostało przez was zapomniane.
77. Teraz ponownie oddaję wam wszystko, tak jak przedtem, wraz z moim rozkazem (ādźńā), gdyż bez niego nie jesteście zdolni ani do stwarzania (sryszṭi), ani do podtrzymywania (rakszaṇa).”
78. Powiedziawszy to, Wielki Pan (Mahādewa) przekazał Nārājaṇie i Brahmie królewską mantrę wraz ze zbiorem wiedzy.
79-80. Otrzymawszy najwyższy, boski rozkaz, mantrę-klejnot o wielkim znaczeniu oraz wszystkie stopnie mocy (kalā), złożyli pokłon całym ciałem u stóp Boga bogów; wolni od lęku, pełni radości i spokoju, trwali tam w zachwycie.
81. W tym czasie wydarzyło się coś niezwykłego: jakby za sprawą boskiej iluzji, liṅga Pana nagle zniknęła i nie była już dla nich dostrzegalna.
82. Wtedy, nagle doznawszy zerwania bliskości, zaczęli lamentować, wołając „biada!”, i mówiąc do siebie nawzajem: „Cóż to za nierzeczywiste zdarzenie nas spotkało?”.
83. Rozważając niepojętą potęgę Śiwy, uwolnili się od udręki; pojednawszy się w najwyższej przyjaźni i obejmując się wzajemnie, obaj wiodący bogowie powrócili do wypełniania działań związanych z funkcjonowaniem świata. Od tego czasu Indra i wszyscy inni bogowie, a także Asurowie, mędrcy, ludzie, węże (nāga) oraz kobiety, zgodnie z ustanowioną zasadą, dokonują ustanowienia liṅgi i oddają cześć Śiwie w liṅdze.